Şerit Komutlarını Atla
Ana içeriğe atla
Tükenmişlik Sendromu (Staff Burnout)
 
​                                               Tükenmişlik Sendromu (Staff Burnout)

 

                2013 yılında nam-ı değer Hürrem Sultan ile medyada çokça bahsi geçen ama çoğumuzun belki de ilk defa duyduğu bir terim “Tükenmişlik Sendromu”. İçinde yaşadığımız dünyanın karmaşası, ağırlığı, yorgunluğu farkında olmadan bizi itiyor tükenmişliğe. Aslına bakarsınız yabancı değiliz bu duruma, yabancı olduğumuz şey tükenmişliğin içerisinde olduğumuzun farkına varamamak.

                Tükenmişlik Sendromu kavramı ilk olarak 1974 yılında ortaya konmuş, 1981 yılında ise kişinin iş yaşamında ve diğer insanlarla olan ilişkilerinde olumsuzluklara yol açan özsaygı kaybı, kronik yorgunluk, çaresizlik, umutsuzluk, duygularının gelişimi ile birlikte seyreden fiziksel, duygusal ve zihinsel tükenmeyle karakterize bir sendrom olarak tanımlanmıştır. Tükenmişlik sendromuna insana doğrudan hizmet veren ve hizmetin kalitesinde insan faktörünün önemli olduğu iş gruplarında daha sık rastlanılmaktadır. En çok sağlık çalışanları, öğretmenler, psikologlar, çocuk bakıcıları, idareciler, sosyal çalışmacılarda görülmektedir. Polislik mesleği de işin doğası gereği insan faktörünün başrol oynadığı meslek gruplarından biridir. Etrafımızda birçok polisin yoğun çalışma saatlerinden, düzensiz yaşam stilinden, yapılan işin ağırlığına rağmen karşılığının maddi ve manevi yetersiz oluşundan, aileye yeteri kadar vakit ayıramamaktan, yöneticileriyle çatışma yaşadıklarından, görev tanımlarının net olmayışından ve buna benzer pek çok şeyden dem vurduklarına rastlayabiliriz. İşte bu yüzden polislik mesleğini Tükenmişlik Sendromunun görülme olasılığının yüksek olduğu risk gruplarından sayabiliriz. Sayabiliriz diyorum çünkü şimdiye kadar bununla ilgili Türkiye’deki polisler üzerinde henüz bir araştırma yapılmamış.  Keza Türkiye’de son zamanlarda araştırma konusu yapılmaya başlanmıştır.

 

Tükenmişlik Sendromunu Hazırlayan Etmenler

-Çalışma ortamından kaynaklanan etmenler

·         Aşırı iş yükü

·         İstirahat zamanlarının yetersiz olması

·         Profesyonel olmayan bir yönetim anlayışı

·         Sorumluluk ve yetki arasında dengesizlik

·         Çalışanlar arasında sosyal ilişkilerin ve desteğin olmaması

·         Uzman eğitimi ve yönlendirme yetersizliği

·         Yöneticilerin ve denetimin yetersizliği

·         Vardiyalı çalışma sistemi ve uykusuzluk

·         Eşitsizlik ve paylaşımın olmaması

·         Rekabete dayalı arkadaşlık ilişkileri

·         Sosyal olanaklar ve ücretlerin yetersizliği

·         Gerçekçi olmayan beklentiler

·         Mola vermeye uygun bir ortam olmaması

·         İş riskinin fazla olması ve sağlığı etkilemesi

·         Hizmet içi eğitimlerin olmaması

·         Kariyer gelişimi için yeterli fırsatların tanınmaması

·         Karar verme-üstünlük yetkilerinin olmaması

·         Takdir edilmenin az olması

·         Hizmet sunulan bireylerin ve yakınlarının olumsuz davranışları

·         Çalışanların güvenliğinin yeteri kadar sağlanamaması

 

-Bireyin kendisinden kaynaklanan etmenler

·         Nevrotik kişilik özelliklerine sahip olma

·         Kaygılı bir yapıya sahip olma

·         Mükemmeliyetçi bir yapıya sahip olma

·         Gerçek dışı hedeflerin olması

·         Öz saygının bozulması

·         Aşırır duyarlılık

·         Bireyin kendi işi hakkında hissettikleri

·         Kariyer memnuniyetsizliği

·         Aşırı alkol kullanımı

·         Spor yapmama

·         Tatil yapamama

·         Sosyal aktivite azlığı

·         Ailesinin ve sosyal çevresinin beklentilerinin fazla olması

·         Ailesine ve çevresine zaman ayıramama

·         Yaptığı işi etkileme ya da kontrol etme duygusundan eksik olma

 

Tükenmişliğin Evreleri

Tükenmişlik birdenbire değil yavaş yavaş gelişen bir süreçtir. Tükenmişliği dört evreye ayırabiliriz:

1.       Şevk ve Coşku Evresi: Bu evrede yüksek bir umutluluk, enerjide artma, gerçekçi olmayan mesleki beklentiler yer almaktadır. Meslekle ilgili durumlar ön plandadır yani meslek her şeyin önüne geçmiştir. Mesleğin getirdiği tüm olumsuzluklara karşı olağanüstü bir uyum sağlama çabası vardır.

2.       Durağanlaşma Evresi: Bu evrede işi karşı olan istek ve yüksek beklentilerde, umutlarda azalma olur. Birey artık mesleğin getirdiği olumsuzluklardan rahatsızlık duymaya ve mesleği sorgulamaya başlamıştır. Sorgulanmaya başlanan temel nokta ise “İşten başka bir şey yapmıyor/yapamıyor.” olmaktır. Çünkü bireyin sahip olduğu meslek bireyin varoluşunu dolduramamıştır.

3.       Engelleme Evresi:  Birey bu evrede insanları, sistemi, olumsuz çalışma şartlarını değiştirmenin ne kadar zor olduğunu anlamış ve engellenmişlik duygusu içerisine girmiştir. Bireyde yaşanan engellenmişlik duygusu yoğun bir biçimdedir. Bu durumdaki birey şu üç yoldan birini izlemektedir:

-          Adaptif davranışlar gösterme yani yaşına, çevresine, ihtiyaçlarına uygun bir şekilde uyum gösterme davranışları sergiler.

-          Maladaptif davranışlar sergileme; bireyin stresiyle başa çıkmak için uygunsuz ve işlevsiz olan zihinsel etkinlikler ve davranışlar sergilemesidir.

-          Son olarak adaptif ve maladaptif davranışlardan herhangi birini sergilemeden durumdan kendini çekme veya kaçınma davranışını sergileyebilir.

4.       Umursamazlık Evresi: Bu evrede bireyde artık derin duygusal kopmalar ve umutsuzluk gözlenmektedir. Birey artık işini sevdiğinden değil maddi zorunluluktan dolayı yapmaya başlamıştır. Birey için işi artık başlı başına stres ve sıkıntı kaynağı olmuştur. Böyle bir durumda iş birey için artık doyum kaynağı ve kendini gerçekleştirme alanından uzaklaşmıştır.

 

Tükenmişliğin Belirtileri

 

Tükenmişlik sendromunun belirtilerini üç gruba ayırabiliriz: Fiziksel, zihinsel ve duygusal.

Fiziksel Belirtiler: Enerjisizlik, kronik yorgunluk, güçsüzlük, yıpranmışlık, baş ağrıları, mide ağrıları, bulantı, kusma kas krampları, kas ağrıları, uyku ve yeme düzeninde dalgalanmalar, cinsel istekte azalma, sık ve kolay hastalanır olma(bağışıklık sistemindeki düşme sonucu), işe gelmeme, işe sık sık geç kalma

Zihinsel Belirtiler: Umutsuzluk, kendine ve geleceğe dair olumsuz inanç düşünce ve beklentiler, çaresizlik, dikkat eksikliği, konsantrasyon güçlüğü, karar verme de zorlanma, ani ve fevri kararlar verme

Duygusal Belirtiler: Genel olarak stres ve depresyon belirtileri tablosu gözlenir. İsteksizlik, güvensizlik, kırılganlık, alınganlık,  gerginlik, kızgınlık, tahammülsüzlük, sabırsızlık duyguları ön plandadır. Bunların dışında kişi kendini güçsüz, çaresiz, kapana kısılmış, yalnız ve yabancılaşmış hisseder.

 

                Tükenmişliğin Neden Olduğu Sonuçlar

            Tükenmişlik verilen hizmetin kalitesini düşürdüğü gibi bireyde ruhsal rahatsızlıklar ve strese bağlı fizyolojik rahatsızlıklara yol açabilmektedir. Bunlar dışında bireyin iş değiştirmesi, performansında düşüş, kişilerarası iletişimde bozulmalar, yönetimle çatışmalar, kurallara uymada güçlük, mekanik davranma, işe yoğunlaşamama, iş dışındaki şeylerle uğraşarak vakit geçirme gibi sorunlara neden olmaktadır.

 

                Tükenmişlik Sendromunu Önleme ve Başa Çıkma Yöntemleri

1.       Bireysel Düzeyde Yapılması Gerekenler

-          Birey yaptığı işin zorluklarını risklerini ve tükenmenin belirtilerini iyice öğrenmelidir.

-          Duyguların ve sorunların paylaşılmasının gerekliliğinin bilinmesi

-          Gerçekçi boyutta olmayan sorumluluktan kaçınılması

-          İş dışındaki yaşam alanlarının genişletilmesi

-          Birey çalışma arkadaşları ile iş dışında beraber vakit geçirip paylaşımda bulunabilmelidir.

-          Bireyin yaşama ve işine bakış açısı, düşünce yapısı yeniden gözden geçirilmelidir.

-          Birey zaman zaman işten uzaklaşıp iş dışındaki uğraşlara vakit ayırmalıdır.

-          Birey ihtiyaç duyduğunda yardım almanın normal ve doğal bir davranış olduğunu bilmelidir.

 

 

2.       Kurumsal Düzeyde Yapılması Gerekenler

-          Görev tanımlarının açık ve net olması bunların yasalaştırılarak yasalarla desteklenmesi,

-          Yetki paylaşımı yönetim modelinin benimsenmesi

-          Çalışanların çalışma saatleri, ücret problemleri, sosyal imkânları konularında özen gösterilmesi ve duyarlı davranılması             

-          Birimlerdeki personel planının iyi yapılması, birim içi toplantılar düzenlenerek sorunlara büyümeden müdahale edilmesi

-          Çalışanı motive edecek kaynakların arttırılması

-          Bireysel olarak problemlerle baş etmeyle ilgili eğitimlerin düzenlenmesi

-          Hoşgörülü, katılımcı ve esnek bir yönetim anlayışının esas alınması

 

Sonuç olarak tükenmişlik sendromu konusu önümüzde gizli bir tehlike olarak durmaktadır. Verilen hizmetin kalitesindeki düşmeler, bireyde oluşturduğu ruhsal ve fizyolojik rahatsızlıklar gerek bireysel olarak gerek kurumsal olarak maddi ve manevi kayıplar doğurabilecek boyuttadır. Tüm bu nedenlerden ötürü tükenmişliğin önlenmesinde ve azaltılmasında bireysel ve kurumsal olarak üzerimize görevler düşmektedir.

 

                                                                                         Psikolog Semra SARAÇOĞLU



 

KAYNAKÇA

http://www.cayd.org.tr/tr/images/UserFiles/Documents/Gallery/Tukenmislik_Basa_Cikma_Yontemleri.pdf

http://sagliklibirey.com/tukenmislik-nedir-tukenmisligin-evreleri-tukenmisligin-goruldugu-meslek-gruplari/

http://www.termbank.net/psychology/7415.html

http://www.frik.com.tr/tur/dirim/pdf/2008/tae/konular/makaleler/m5.pdf

http://www.hthayat.com/saglikli-hayat/psikoloji/haber/1000394-tukenmislik-sendromu-burn-out-syndrome

 ​

 
 
  • POLİS RADYOSU
  • EDEVLET
  • KURUMSAL EPOSTA
  • POLSAN
  • MALATYA PEKAY
  • POLİS AKADEMİSİ
  • İÇİŞLERİ BAKANLIĞI
  • BİMER